Kao jedan od istočnoslovenskih naroda, Rusini žive na teritoriji pojedinih evropskih zemalja, a ima ih i u Srbiji, gde mahom žive na teritoriji Vojvodine. Prema trenutno aktuelnim podacima procenjuje se da je nešto više od 1,6 miliona ljudi koji su pripadnici ovog naroda. Izuzev na teritoriji Srbije, odnosno u Poljskoj i Slovačkoj, Rusina ima i u Hrvatskoj, Rumuniji i Mađarskoj, zatim u Ukrajini, te Češkoj i Rusiji. Takođe postoji značajna zajednica Rusina i na teritoriji Australije, Sjedinjenih Američkih Država i Kanade.
Jezik kojim se Rusini koriste je indoevropski, a pripada porodici baltoslovenskih, odnosno istočnoslovenskih jezika. Zvanično pismo rusinskog jezika je ćirilica, ali ona nosi naziv rusinska ćirilica.
U principu se rusinskim jezikom koriste ljudi koji žive na području pomenutih zemalja, odnosno u dijaspori. Na teritoriji Republike Srbije rusinski jezik je jedan od manjinskih jezika. Takođe je manjinski jezik i na teritoriji Mađarske, Rumunije, Hrvatske i Poljske, te Slovačke. Zanimljivo je pomenuti da, iako mnogobrojni Rusini žive na teritoriji Ukrajine, ta zemlja ne priznaje rusinski jezik kao manjinski.
Istorija i poreklo rusinskog jezika
Što se standardizacije rusinskog jezika tiče, budući da je praćena različitim poteškoćama koje su uglavnom vezane za istorijske i političke prilike, ne može se reći da je standardizacija rusinskog jezika izvršena u potpunosti, već je ona samo delimična, i to uglavnom na teritoriji naše zemlje, kao i još nekoliko zemalja – najpre Poljske i Slovačke.
Smatra se da rusinski jezik vodi poreklo od staroruskog jezika, koji su tokom srednjeg veka koristili Istočni Sloveni. Od staroruskog jezika vode poreklo i ruski jezik, zatim ukrajinski i beloruski jezik, ali je između 16. i 18. veka došlo do značajne različitosti, što je i dovelo do stvaranja praktično novih jezika.
U toku 19. veka su prvi put izvršena određena proučavanja rusinskog jezika. Iako ne postoji katedra za rusinski jezik ni u jednoj zemlji, na brojnim univerzitetima, uglavnom na području Evrope, postoje mahom instituti koji su fokusirani na proučavanje ovog jezika. U poslednjoj deceniji prošloga veka organizovan je Kongres rusinskog jezika, i to u slovačkom gradu Bardejovu 1992. godine. Smatra se da je taj događaj od presudne važnosti za proučavanje rusinskog jezika.
Narečja rusinskog jezika
Izuzev karpatskog narečja, u rusinskom se razlikuje i panonsko narečje. Pored toga što postoji razlika naravno u dijalektima, takođe postoji i razlika u sociološkim, odnosno lingvističkim karakteristikama ljudi koji se koriste jednim, to jest drugim narečjem.
Karpatsko narečje ovog jezika se zapravo odnosi na one dijalekte rusinskog jezika koji se govore u karpatskim oblastima, a koje se smatraju matičnima, i to primarno u određenim delovima Poljske, Slovačke i Ukrajine. Treba napomenuti i to da na području Slovačke i Ukrajine postoji i standardizacija u okviru karpatskog narečja, dok se panonsko narečje rusinskog jezika odnosi na varijetete tog jezika koji se govore u južnim oblastima. Pod tim se primarno misli na govor Rusina u našoj zemlji, i to na području istočnog dela Srema i Bačke u Vojvodini, kao i na delove Srema u susednoj Hrvatskoj, te u Slavoniji.
Status i klasifikacija rusinskog jezika
Godinama unazad vodi se vrlo značajna polemika koja se odnosi na status rusinskog jezika u okviru slovenske jezičke porodice i na klasifikaciju tog jezika. I dok znalci rusinskog jezika smatraju da je u pitanju jezik koji je četvrti među istočnoslovenskim jezicima i da bi trebalo da ima potpuno ravnopravan status sa ruskim, beloruskim i ukrajinskim jezikom, ima i onih koji se tome protive – primarno lingvisti sa područja Ukrajine. Uprkos protivnicima, Međunarodna organizacija za standardizaciju rusinski jezik smatra posebnim jezikom i daje mu šifru rue.
Godine 2019. grupa lingvista radila je na predlogu koji se odnosi na podelu rusinskog jezika na jezike koji se mogu smatrati posebnim, a koji su u osnovi karpatsko i panonsko narečje tog jezika. Međunarodna organizacija za standardizaciju je početkom naredne godine taj predlog odbila, posle čega je iznet i novi predlog – jezik označen kao rutenski, fokusiran na panonsko narečje kao osnovu. Taj predlog se još uvek razmatra, a treba imati u vidu da mnogi Rusini širom sveta, pa tako ni mnogi Rusini koji žive na teritoriji naše zemlje, te predloge nisu posebno ni komentarisali ni odobravali.
Kursevi rusinskog jezika za sve nivoe
S obzirom na to da je u pitanju jedan od manjinskih jezika, kao i da na teritoriji Republike Srbije postoji i Nacionalni savet Rusina, nema sumnje da su i kursevi rusinskog jezika po mnogo čemu neophodni. Njih u svojoj ponudi ima Škola stranih jezika Akademije Oxford, i to za polaznike različitih nivoa znanja, uzevši u obzir da se tokom organizacije nastave poštuju pravila Zajedničkog evropskog referentnog okvira za jezike, to jest CEFR-a (The Common European Framework for languages). Zainteresovani za kurs rusinskog jezika nastavu mogu pohađati na sledećim nivoima:
- A1 nivo, odnosno početni ili osnovni po pravilima pomenutog standarda
- A2 ili viši osnovni, to jest viši početni nivo
- B1 ili niži srednji nivo znanja
- B2 ili viši srednji nivo znanja po pravilima Zajedničkog evropskog referentnog okvira za jezike
- C1 nivo znanja koji CEFR prepoznaje kao niži napredni nivo
- C2 nivo ili viši napredni, odnosno najviši mogući za osobe koje ovaj jezik uče i kojima on nije i maternji
Da napomenemo i to da, izuzev standardnih edukacija, ova škola stranih jezika u ponudi ima i ubrzani kurs rusinskog jezika, kao i konverzacijski kurs rusinskog, a takođe je ponudom obuhvaćena i škola rusinskog jezika za decu, koja je namenjena najmlađim polaznicima. Specijalizovani (stručni) kursevi rusinskog jezika su još jedan vid edukacije koji u ponudi ima ova obrazovna institucija, a kojom prilikom polaznici mogu da se specijalizuju za korišćenje tog jezika u okviru konkretne oblasti.
Prijava i organizacija nastave
Svi koji žele da pohađaju kurs rusinskog jezika u okviru ove obrazovne institucije treba da se prijave, i to tako što će osnovne informacije o sebi poslati na mejl adresu najbliže poslovnice Škole stranih jezika Akademije Oxford, izdiktirati ih zaposlenima putem telefona ili prijavljivanje izvršiti lično u prostorijama konkretnog predstavništva. Potrebno je da, osim svog imena i prezimena, svaki kandidat prilikom prijavljivanja navede i datum rođenja i broj telefona. Obaveza je svakoga od njih nakon toga i da dostavi odgovarajuću dokumentaciju kako bi se upisao, uz lično prisustvo u trenutku upisa.
Kandidati koji se odluče za opciju da nastavu pohađaju u grupi treba da znaju da se grupni kursevi rusinskog jezika mogu pohađati u okviru mikro grupe, koju čine dvoje ili troje polaznika, ili u okviru grupe 4+, koju čini četvoro i više polaznika. Grupni kursevi podrazumevaju organizaciju nastave prema unapred definisanim pravilima, koja ne dozvoljavaju nikakvu izmenu po zahtevu polaznika. Da bi grupa bila formirana, prvo mora da se prijavi najmanji broj kandidata – dvoje za mikro grupu, odnosno četvoro za grupu 4+. Tek posle ispunjenja tog uslova nadležni u bilo kojoj poslovnici mogu da donesu odluku o terminima u kojima će kandidati pohađati grupni kurs rusinskog jezika, odnosno o datumu početka nastave, dok se nastavni program, tačan broj školskih časova i trajanje nastave za grupu definišu unapred, na nivou celokupne institucije.
Prema potpuno drugačijim pravilima biće organizovan individualni kurs rusinskog jezika, kada samo jedan kandidat treba da bude prisutan za vreme časova. Profesor i koordinator za nastavu konkretnog predstavništva detalje u vezi sa organizacijom individualne edukacije definišu direktno sa zainteresovanim kandidatom – od datuma početka i termina, preko rasporeda časova, do ukupnog trajanja nastave. Baš zbog toga se vrlo lako može dogoditi da individualni kursevi rusinskog jezika traju kraće ili duže nego nastava za grupu polaznika.
Očekuje se posle toga da svi prijavljeni kandidati odluče da li žele nastavu da pohađaju uživo, kada je potrebno da časove prate u prostorijama bilo koje od preko 38 poslovnica Škole stranih jezika Akademije Oxford, ili na daljinu. Svi koji budu odabrali praćenje online nastave treba najpre da obezbede odgovarajući računar, zatim stabilnu internet vezu za sve vreme trajanja nastave i da na izabrani računar instaliraju propisani program, uz dostupnu tehničku podršku. Ne samo da kurs rusinskog jezika mogu pohađati fizička lica, nego ova obrazovna institucija takođe može da organizuje i korporativne kurseve rusinskog jezika za određeni broj zaposlenih u nekoj firmi – uživo, na daljinu, a po zahtevu klijenta čak i u prostorijama zainteresovane firme.
