Nakon što steknu osnovno zanje, odnosno savladaju A 1 nivo, svi koji su zainteresovani mogu učenje da nastave na narednom, A 2 nivou, koji se prema smernicama preporučenog jezičkog okvira definiše kao viši osnovni ili viši početni nivo znanja jednog jezika.
Sve je postalo mnogo jednostavnije od kada je na preporuku Saveta Evrope, početkom ovog veka i zvanično uveden u upotrebu Zajednički evropski referentni okvir za jezike, odnosno CEFR ili CEFRL i CEF (The Common European Framework for languages ).
Iako je u osnovi namenjen školama stranih jezika, odnosno institucijama kao što je Škola stranih jezika Akademije Oxford, u okviru koje se organizuju kursevi stranih jezika, pravila ovog jezičkog okvira mogu i te kako da koriste i poslodavcima, kako bi procenili koji nivo znanja određenog jezika imaju potencijalni kandidati.
Isto tako se smernice koje navodi Zajednički evropski referentni okvir za jezike mogu koristiti ako bilo ko želi samostalno da proceni nivo svog znanja. Naravno, tom prilikom treba uzeti u obzir sve aspekte na koje se ovaj jezički okvir fokusira i tek na osnovu toga se može dati preciznija procena nivoa znanja određenog jezika.
Još od 80-ih godina prošloga veka se na evropskom kontinentu javila ideja da kursevi stranih jezika, ali i procena niova znanja budu jednobrazni za sve zemlje Starog kontinenta. Upravo to i jeste bila ideja Saveta Evrope, koji je i zaslužan za uspostavljanje Zajedničkog evropskog referentnog okvira za jezike.
Upravo tih godina je organizovan projekat simbolično nazvan “ Učenje jezika za evropsko građanstvo “ , ali je zvanično CEFR (The Common European Framework for languages ) kao Zajednički evropski referentni okvir za jezike u upotrebu ušao konačno tek skoro dve decenije kasnije, odnosno početkom ovog veka.
Od tada pa do danas se na tlu Evrope, ali i u pojedinim državama u ostalim delovima sveta, kursevi stranih jezika održavaju u mnogim obrazovnim institucijama baš u skladu sa tim pravilima. A to u praksi znači da se i nivo znanja određenog jezika, ali i nastava odnose na ukupno šest nivoa, jer ih toliko pomenuti jezički okvir predviđa. Da kažemo to jednostavnije, nivoi su podeljeni na tri grupe, koje su označene slovima A, B i C. zatim u okviru svake te grupe postoje po dva podnivoa, koji nose brojčane oznake jedan i dva, te se karakterišu kao niži i viši nivo znanja tog jezika u okviru konkrtne grupe označene jednim od navedenih slova.
Pored toga što nivoi predviđeni tim jezičkim okvirom mogu i te kako da pomognu obrazovnim institucijama, u čijoj ponudi su kursevi stranih jezika, oni mogu od značajne koristi biti i svim pojedincima koji su imali prilike da neki strani jezik uče, a ipak nisu sigurni koji su nivo dostigli. U tom smislu CEFR nudi i mogućnost samoprocene, kojom prilikom se na osnovu datih smernica može prilično adekvatno proceniti nivo znanja za pojedinca.
Tim pre što su smernice koje Zajednički evropski referentni okvir za jezike navodi date opisno, tako da u principu svako ko to želi, može uz poštovanje tih kompetencija da utvrdi koji nivo znanja konkretnog jezika ima. Takođe je važno da osim sagledavanja onih jezičkih kompetencija, koje su svrstane među osnovne ili opšte, uzme i obzir i to kako izabrani jezik koristi u različitim aspektima, poput recimo obrazovnog, javnog, ličnog ili profesionalnog.
Proces učenja stranih jezika značajno je olakšan od kada postoji Zajednički evropski referentni okvir za jezike ili CEFRL ( The Common European Framework for languages ), uz pomoć koga se mogu mnogo jednostavnije organizovati kursevi stranih jezika i izvršiti procena nivoa znanja stečenog do tog trenutka. Naravno, uvek je bolja opcija pristupiti testiranju, ali dobra strana ovog jezičkog okvira jeste i ta što i te kako može da bude od koristi i svakome ko samostalno želi da utvrdi koji je nivo znanja stekao do tog trenutka. Takođe, poslodavci koji žele samostalno da procene nivo znanja traženog jezika kod svakoga ko aplicira za neko radon mesto, mogu koristiti smernice koje ovaj jezički okvir navodi.
Opisno su u okviru tabele nazvane Kvalitativni aspekti upotrebe govornog jezika navedene vrlo jasno definisane smernice o tome koja znanja bi u okviru osnovnih jezičkih kompetencija trebalo da ima svaki kandidat na konkretnom nivou.
Pravilima koja Zajednički evropski referentni okvir za jezike predviđeno je da svi koji su zainteresovani imaju mogućnost da kurs odabranog stranog jezika pohađaju na jednom od šest nivoa ukupno. Takođe, ako budu želeli da izvrše samoprocenu, neophodno je da sagledaju sve unapred određene opšte jezičke kompetencije i pažljivo prate pomenutu tabelu. Naravno da je tom prilikom neophodno i da budu realni, jer će im sve to pomoći da što je moguće približnije utvrde na kom nivou je znanje koje su stekli do tada.
Napominjemo da kao preporučeni jezički okvir za nastavu stranih jezika i samoprocenu nivoa znanja, CEFR ( The Common European Framework for languages ) predviđa postojanje ukupno šest nivoa, ali da svaka obrazovna institucija u čijoj su ponudi kursevi stranih jezika ima pravo, ako to smatra potrebnim, da nastavu organizuje i na većem broju nivoa, što sve zavisi od načina organizacije. Konkretno, Škola stranih jezika Akademije Oxford pridržava se pravila koje navodi Zajednički evropski referentni okvir za jezike, što u praksi znači da se u okviru ove obrazovne institucije kursevi stranih jezika organizuju na šest nivoa.
Po pravilima koje navodi CEFR, nivo znanja su:
Osnovni nivo ili početni, koji nosi oznaku A 1
Viši osnovni, odnosno viši početni nivo – A 2
Niži srednji nivo znanja, koji nosi oznaku B 1
Viši srednji nivo ili B 2 nivo
Niži napredni nivo, koji CEF označava sa C 1
Viši napredni nivo znanja – C 2 nivo
Kako su šest nivoa definisani u skladu sa pravilima CEFR - a, odnosno Zajedničkog evropskog referentnog okvira za jezike opisno, to se tom prilikom uzimaju u obzir opšte jezičke kompetencije. Preciznije govoreći, posmatra se kako u različitim oblastima, odnosno domenima neko koristi konkretni jezik, ali i četiri jezičke kompetencije.
Pravila ovog jezičkog okvira podrazumevaju sledeće opšte jezičke kompetencije:
recepcija
produkcija
interakcija
medijacija
Sve je to mnogo jednostavnije kada se razume da recepcija kao opšta jezička kompetencija podrazumeva kako neko čita, odnosno kako razume pročitano, kao i kako razume audio materijal koji je imao prilike da posluša na konkretnom jeziku. Jezička kompetencija nazvana produkcija podrazumeva posmatranje toga kako neko koristi konkretni jezik u usmenoj i pisanoj formi. Jasno je da je interakcija vezana za komunikaciju na konkretnom jeziku, a koja se odnosi i na usmenu komunikaciju i na komunikaciju pisanim putem. Pored toga što je obuhvaćeno prevođenje onoga što je napisano i razumevanje onoga što je pročitano, medijacija je četvrta jezička kompetencija koja uključuje i to kako neko razume ono što sagovornik kaže na konkretnom jeziku.
U osnovi, kada se vrši samoprocena, odnosno kada se organizuju kursevi stranih jezika, a uz poštovanje pravila Zajedničkog evropskog referentnog okvira za jezike, kao što to čini Škola stranih jezika Akademije Oxford vodi se računa o tome kako kandidat čita određeni sadržaj, odnosno u kojoj meri taj sadržaj razume, zatim kako komunicira na konkretnom jeziku i pisanim i usmenim putem, te da li je u mogućnosti da nakon što ono što pročita i odsluša to i razume na adekvatan način.
Svakako je sveobuhvatna samoprocena i generalno utvrđivanje toga na kom nivou neko poznaje konkretni jezik ona koja uključuje i procenu opštih jezičkih kompetencija i vođenje računa o tome šta je navedeno u tabeli koja nosi naziv Kvalitativni aspekti upotrebe govornog jezika, budući da je u toj tabeli vrlo precizno navedeno sve to.
Takođe se vodi računa i o tome u kojoj meri kandidat koristi konkretni jezik u obrazovne svrhe, zatim u poslovne, odnosno profesionalne, te kako ga koristi javno i na ličnom planu. Kada se sve to uzme u obzir, onda je i prilično jednostavno utvrditi da li znanje koje je stekao odgovara A2 nivou, odnosno višem osnovnom ili višem početnom nivou po pravilima pomenutog jezičkog okvira.
Budući da je u pitanju i dalje osnovni nivo, to CEFR ( The Common European Framework for languages ) podrazumeva da svi koji znanje nekog stranog jezika steknu na A 2 nivou zapravo imaju viši osnovni nivo znanja, koji se često označava i kao viši početni nivo.
I dalje osoba sa tim nivoem znanja poznaje konkretni jezik na osnovnom nivou, ali sada već ima nešto obimniji rečnički fond u poređenju sa osobom čiji nivo znanja odgovara početnom ili osnovnom nivou, koji po pravilima Zajedničkog evropskog referentnog okvira za jezike nosi oznaku A 1 i prvi je nivo koji podrazumevaju kursevi stranih jezika širom Evrope.
Osnovne rečenične konstrukcije, kao i reči i izraze koji su najčešće u upotrebi će dobro poznavati i u praksi primenjivati svako čiji nivo znanja odgovara A 2 nivou po CEFR – u ( The Common European Framework for languages ). A to u praksi znači da će biti o mogućnosti, tečnije nego neko ko je stekao početni nivo znanja, da se izrazi o svakodnevnim temama i da govori o sebi, svom poslu i o neposrednom okruženju. Obično su te rečenične konstrukcije jednostavnije, a često će praviti i greške, kako u pisanom, tako isto i u usmenom izražavanju.
Iako u govoru često pravi pauze, jer je potrebno da se priseti odgovarajućeg termina, svako ko stekne znanje na višem osnovnom nivou će moći da se prilično precizno izrazi o temama sa kojima je pre toga imao dodira i koje odlično poznaje, bez obzira da li se one odnose na njegovo neposredno okruženje, poreklo, porodicu ili posao kojim se bavi, te na one aktivnosti koje se smatraju svakodnevnim i uobičajenim, kao što su recimo odlazak u prodavnicu, snalaženje u gradskom prevozu ili poseta kafiću.
U komunikaciji sa izvornim govornicima će moći da se snađe samo ako ima pomoć sagovornika. Misli se pod tim da će osoba čiji nivo znanja konkretnog jezika odgovara A 2 nivou po pravilima koje navodi Zajedničk ievropski referentni ovkir za jezike može da komunicira sa izvornim govornicima o temama koje su joj bliske, ali samo ako sagovornik obrati pažnju na to da je u pitanju stranac, pa se potrudi da koristi jednostavnije rečenične konstrukcije, odnosno one reči i izraze koji se smatraju uobičajenima i koji su češće u upotrebi.
Pored toga što se greške i u pisanju i u govoru očekuju, primetno je i da osoba na ovom nivou znanja često koristi veznike i pravi pauze. Na kraća i jednostavnija pitanja o temama koje su joj bliske može dati odgovore, ali opet i to samo u slučaju da sagovornik ne koristi kompleksne reči i izraze, te da se trudi da njegov izraz, kao i rečenične konstrukcije, budu jednostavnije.
U principu se može lako snaći u svakodnevnim sitaucijama, kao što su recimo odlazak u restoran ili kafić, te prodavnicu. Takođe se očekuje da može samostalno da se prijavi u hotel ako je potrebno i da zatraži osnovne informacije o tome gde se neka ulica, recimo nalazi, te da razume uputstva koja mu da sagovornik, a ako tom prilikom koristi uobičajene reči i izraze.
Pod pretpostavkom da su izgovorene jasno i bez korišćenja nekih kompleksnijih termina, osoba čiji nivo znanja je A 2 po CEFR – u može da razume i audio sadržaje, te se očekuje i da može samostalno da prati vesti na televiziji, a ako postoji i odgovarajući snimak uz tu vest. Naravno da neće moći da razume svaku reč takve vesti, ali zbog vizuelnog materijala i reči koje su mu poznate, trebalo bi da može da razume osnovu te vesti.
Takođe, trebalo bi i da može samostalno da pročita kraći tekstualni materijal sa razumevanjem. U tom smislu će moći da pročita i razume recimo neki reklamni prospekt, te da naruči jelo u restoranu. Isto tako će moći da pročita i putokaze, kao i druga obaveštenja, bilo na ulici, aerodromu ili nekom drugom otvorenom ili u zatvorenom prostoru.
Kao što se često događa da u razgovoru relativno često prave greške, tako se isto očekuje i da izgovor kod osoba koje poznaju određeni jezik na višem početnom nivou, odnosno na višem osnovnom, ne bude ni nalik izgovoru izvornih govornika, ali se ipak očekuje da sagovornik može da ih razume. U određenim sitaucijama se može dogoditi da izvorni govornik zatraži da mu bude ponovljena neka reč ili izraz, ukoliko mu deluje možda nerazumljivo.
Neki tekstualni sadržaj koji je možda duži i koji se bavi temom koja mu je nepoznata od ranije, svakako bi trebalo da osoba koja stekne A 1 nivo može samostalno da pročita. Ali se ni u kom slučaju ne očekuje da razume svaku reč, s tim što se očekuje da će razumeti suštinu tog teksta. Takođe će moći samostalno da se zahvali ili zatraži izvinjenje zbog nečega, kako pisanim, tako i usmenim putem. Može naravno da prilično jasno izrazi svoje mišljenje, odnosno da iznese svoj stav o nekoj svakodnevnoj situaciji sa kojom je pre toga imao dodira.
